GÖRÜNÜŞ
Ahmet SARAÇ
2025 yılı sonu itibariyle bir Kalandar Gecesi geleneğini daha geride bırakmış bulunuyoruz. Kalandar, yeni yıl anlamına gelmektedir. Doğu Karadeniz’de asırlardır yaşatılan Kalandar Gecesi, her yıl Ocak ayının 13'ünü 14'üne bağlayan gece kutlanır.
Kalandar’ın ilk günü başkasının evine gidilmez. Yeni yılın bu ilk gününde eve ilk olarak, uğurlu olduğu sınanmış kişinin gelmesi beklenir. Eğer gelen olmazsa dışarı çıkılarak eve bir tas su ile girilir. Su evde uzun süre bekletildikten sonra dökülür.
Kalandar, Rumi takvime göre yılın ilk günü olarak kabul ediliyor. Bölgemizdeki Kalandar kutlamaları XI.yüzyıla kadar inmektedir. Bazı kaynaklara göre Türklerin de kutladığı bu gelenek bin yılı aşkın olduğu da söylenmektedir.
Kalandar gecesi yöresel kostümler giyiliyor, geleneksel yemekler hazırlanıyor. Özellikle bu akşam komşuların kapısına “çanta” atmak için gidilir. Bu basit bir kutlama yöntemidir. Bunu şenlik şeklinde kutlayan yörelerimiz de vardır.
Ucuna uzun bir ip bağlanan çanta, komşuların kapısı çalınır, kapı açıldıktan sonra içeri atılır. Çantaya özel armağanlar, çeşitli kuruyemişler, elmalar, portakallar, mandalinalar, muşmulalar ve fındıklar konur. Çantayı çocuklar atmış ise genelde bir miktar para konur. Daha sonra içerden çek denilir ve çanta çekilir. Bazen şaka olsun diye çantaya kedi konulduğu da görülür.
Bu sırada komşularının kendini görme ihtimaline karşı tanınmamak amacıyla da ilginç kıyafetler giyilir. Yüzler kömürle karartılır. Komşuların ısrarla kimsiniz sorusuna karşılık verilmez.
Kalandar Gecesi geleneği, özellikle Doğu Karadeniz'in kırsal bölgelerinde ve bazı şehirlerde hala canlılığını korumaktadır. Unutulmaya yüz tutmuş bu gelenek bazı yerlerde belediyeler, dernekler ve sivil toplum kuruluşları tarafından kültürel bir etkinlik olarak yeniden canlandırılarak yaşatılmaya çalışılmaktadır.
Trabzon’da, Maçka’da ve Vakfıkebir’de Kalandar Gecesi düzenlenir. Sanatçılar getirilir, horonlar oynanır ve o gecede eğlence doruğa ulaşır. Bu gelenek Beşikdüzü, Şalpazarı ve Tonya ilçesinde de yaygın olarak mahalle halkı tarafından sürdürülmektedir. Gönül ister ki; bu geleneğe sahip çıkılarak daha görkemli bir şekilde kutlanmasıdır. Belediyeye, sivil toplum kuruluşlarına bu konuda görev düşmektedir. Hatta “Kalandar Gecesi Geleneğini Yaşatma Derneği” de kurulabilir.
Bu etkinlikler, komşumuz Gürcistan’da da kutlanmaktadır. Bölgemizin zengin kültürel mirasını gelecek nesillere aktarmak ve toplumsal dayanışmayı güçlendirmek açısındanKalandar geleneğininönemi büyüktür.Ancak, bize sonradan giren bu geleneğin İslam diniyle veya Türk kültürüyle bir alakası yoktur. Hep başkalarının kültürüne özen gösterdiğimiz gibi, bu kültüre de sahip çıktık ve yaşatmaya çalıştık ve çalışıyoruz. Artık bizim kültürümüzün de bir parçası olmuştur.
Bu kutlamalar, yöre halkının bir araya gelerek eğlendiği, eski anılarını tazelediği ve yeni yıla umutla girdiği özel bir eğlencedir, özel bir gecedir. Seneye yeni bir Kalandar’dasağlık ve mutluluk içinde buluşmak dileğiyle, tüm okuyucularımıza sevgiler ve saygılar.